Panel dyskusyjny stanowić będzie pogłębioną analizę zjawiska wykorzenienia oraz szans na ponowne wzmocnienie tożsamości. Uczestnicy poszukają odpowiedzi w powrocie do źródeł, etyce słuchania oraz przywracaniu pamięci o obszarach dotąd marginalizowanych.
„Słuch jest zmysłem duszy; to przez niego świat zewnętrzny rezonuje w naszym wnętrzu.”
Kahlil Gibran
Współczesny awans społeczny i cywilizacyjny niesie za sobą konkretny, mierzalny koszt egzystencjalny. W procesie migracji, gwałtownej urbanizacji, wreszcie globalizacji całe pokolenia zostały zmuszone do wyciszenia rodzimej gwary oraz porzucenia tradycyjnych kodów kulturowych.
Tymczasem dziedzictwo, które otrzymaliśmy w spadku, zachowuje się niczym fala akustyczna – dociera do nas z przeszłości jako echo minionych pokoleń. Jednak w drodze do współczesności to echo uderza o kolejne, bezwzględne przeszkody: atomizację lokalnych społeczności, przerwanie generacyjnego przekazu, asfaltowy uniwersalizm miast, cyfrowe wyobcowanie, rynkową standaryzację kultury, chłód naukowego dystansu… Fizyka uczy, że z każdym kolejnym odbiciem od takich barier fala traci energię – amplituda naszej tożsamości gwałtownie maleje, a żywy, mocny głos przodków staje się ledwie słyszalnym szeptem o rejestrze zredukowanym do nadmiernie estetyzowanej sielanki. Ceną jest głębokie poczucie wykorzenienia, alienacja oraz współczesna „socjologia niesłuchania”.
Ten panel będzie czułą, a zarazem bezkompromisową podróżą przez ludzkie losy, fakty i wspomnienia, podczas której spytamy, co musimy zrobić, aby tę słabnącą amplitudę tożsamości na nowo wzmocnić i podbić jej brzmienie?
Odpowiedzi szukamy w powrocie do pierwotnej mądrości ucha i w radykalnym zwrocie ku źródłom. Wzmocnienie amplitudy wymaga od nas ponownego zestrojenia głosu zewnętrznego z wewnętrznym – z teologią słuchania sumienia i etyką nieprzemilczania trudnych prawd. Uważne słuchanie jest przecież początkiem mądrości; kto potrafi słuchać świata, ten zaczyna go rozumieć.
Aby przywrócić fali jej pierwotną siłę, musimy oddać głos rejestrom pamięci dotąd spychanym na margines historii. Przełamiemy milczenie dawnych, bezimiennych wiejskich kobiet, wydobywając ich stłumioną prawdę ukrytą między wierszami tradycyjnych pieśni – bo przecież, jak pisał Elbert Hubbard, „kto nie rozumie twojego milczenia, prawdopodobnie nie zrozumie też twoich słów”.
Ten finałowy blok to także stanowcze upomnienie się o filozofię trwania na przekór powierzchownym modom. Postaramy się dowieść, że opowiadana symbolicznym listkiem i słomką mądrość człowieka żyjącego w zgodzie z naturą i z sobą samym może stać się naszym wewnętrznym wzmacniaczem, który przywróci tożsamości jej pełną, naturalną moc, donośność i …doniosłość.
Architektka Rozmowy (Moderacja):
- Małgorzata Broda – koordynatorka programu kongresu. Poprowadzi tę dyskusję, dbając o równowagę między rozumem i sercem – o właściwy balans między socjologiczną i językową diagnozą, uważnością na tradycyjną duchowość chłopskiej kultury i z szacunkiem do wrażliwości współczesnego dziedzica.
Głosy Rezonujące (Paneliści):
- Rejestr tożsamościowy: prof. dr hab. Józef Kąś (UJ) – wybitny językoznawca i dialektolog, autor monumentalnego Leksykonu gwary i kultury podhalańskiej. Opowie o „słuchu językowym” jako pomoście tożsamościowym i przeanalizuje psychiczny oraz kulturowy koszt awansu społecznego jako syn orawskiej ziemi, który tego procesu doświadczył.
- Rejestr społeczny: dr hab. Maria Gagacka, prof. URad. – socjolożka i specjalistka od polityki społecznej. Zdiagnozuje współczesne mechanizmy niesłuchania, rozpadu więzi oraz atomizacji lokalnych wspólnot.
- Rejestr duchowy: ks. Jacek Siepsiak SJ – teolog, publicysta i duszpasterz. Wniesie do panelu perspektywę teologii Słowa, etyki oraz intymnej duchowości, która rodzi się w szczelinach ciszy i przemawia głosem sumienia.
- Rejestr emancypacyjny: Twórczynie i aktorki Teatru Czwarte Miasto – autorki spektaklu „Opowieści wiejskich dziewuch”. Dadzą świadectwo, co w ich życiu artystycznym i osobistym zmienił proces wydobywania na światło dzienne prawdy o losie dawnych kobiet wpisanej w teksty starych pieśni.
- Rejestr filozoficzny: Józef Broda – legendarny mędrzec z Istebnej, pedagog, filozof i multiinstrumentalista. Swoją obecnością przypomni o postawie pokornego trwania w zasłuchaniu, przestrzegając przed pychą „miedzi brzęczącej” i niedostrzegalnym cichnięciem ech tożsamości.