Panel dyskusyjny poświęcony problematyce głębokiego, uważnego słuchania w kontekście relacji społecznych oraz odbioru kultury tradycyjnej i dziedzictwa chłopskiego. Punktem wyjścia będzie diagnoza współczesnego kryzysu komunikacji (słuchanie jedynie po to, by odpowiedzieć, a nie zrozumieć) oraz analiza mechanizmów, jakimi posługujemy się przy odczytywaniu historii i tradycji.
„Największym problemem w komunikacji jest to, że nie słuchamy, by zrozumieć. Słuchamy, by odpowiedzieć.”
Marshall Rosenberg
Czy potrafimy jeszcze słuchać, by zrozumieć? Ten panel to głośne, bezkompromisowe upomnienie się o uważność słuchania oraz o uczciwość wobec źródeł. Stawiamy w nim prowokacyjne pytanie: kto dziś naprawdę słyszy chłopskie dziedzictwo?
Wielu rekonstruktorom wydaje się, że to właśnie oni są najbliżej prawdy. Tymczasem my postawimy problem, czy słyszy kulturę tradycyjną ten, kto ogranicza się do powielania jedynie powierzchownych, estetycznych kalek? Wydaje się bowiem, że prawdziwy słuch społeczny to coś znacznie głębszego – to próba uchwycenia wewnętrznego sensu minionych relacji. W tym miejscu powinniśmy też zapytać o zjawisko o wiele trudniejsze: o mechanizm zbiorowego przemilczania. Co w procesie rekonstrukcji dziedzictwa chłopskiego zostaje celowo lub instynktownie wyparte? Czy to milczenie wokół trudnych, niewygodnych rejestrów chłopskiej historii to efekt skomplikowanych procesów społecznych, czy może nasza podświadoma ucieczka od prawdy o własnych korzeniach?
Wyjdziemy od kultury naszych przodków, by zbadać tkwiące w niej kody komunikacyjne. Chcemy sprawdzić, jak dawne mikrospołeczności budowały kulturę bycia razem, jakie popełniały błędy i co z tego tradycyjnego dziedzictwa możemy zaadaptować dzisiaj, by uchronić nas przed relacyjną głuchotą.
Rzeczywistość potrafi bowiem zaskoczyć nawet ekspertów. Najlepszym tego dowodem jest obserwowany dziś (wśród młodzieży i nie tylko) renesans długich form akustycznych – masowy powrót do niespiesznych podcastów i słuchowisk na przekór cyfrowej sieczce. Ten trend to nic innego, jak intuicyjna społeczna reakcja na – uświadamiany lub nie – brak głębi i uważności.
Zadamy w tym kontekście szereg ważnych pytań. Czego tak naprawdę brakuje współczesnemu słuchaczowi? Czy ten głód to tęsknota za czymś, co w kulturze oralnej stanowiło fundament tkanki relacyjnej? I wreszcie – jak współcześnie „podawać do słuchania” dziedzictwo, by skutecznie przebiło się przez chaos informacyjny i zostało realnie usłyszane?
Podczas debaty spróbujemy na nowo usłyszeć ten społeczny instynkt i odnaleźć wzorce, które mogą nam pomóc odbudować wspólnotowy rezonans i kulturowe kody porozumienia.
Przewodnicy i Architekci Rozmowy:
- Opieka Naukowa (Ekologia Słowa): dr hab. Katarzyna Drąg – dziekan Wydziału Nauk o Komunikacji UPJPII. Przynosi do panelu rygor medioznawczy, dbając o czystość informacji oraz ekologię i kulturę żywego słowa.
- Moderacja (Brzmienie Podhala): Bartłomiej Koszarek – dyrektor Bukowiańskiego Centrum Kultury „Dom Ludowy” w Bukowinie Tatrzańskiej. Etnolog, który od lat praktykuje głębokie słuchanie i przekazywanie góralskiego dziedzictwa.
Głosy Rezonujące:
- Rejestr krytyczny: dr hab. Ewa Klekot (prof. SWPS) – antropolożka kultury i doktor nauk o sztuce. Podejmie się dekonstrukcji „skansenizacji” oraz komercjalizacji wiejskiej tradycji przez elity.
- Rejestr foniczny: dr Maria Małanicz-Przybylska (UW) – antropolożka i muzykolożka. Naukowo bada krajobrazy dźwiękowe Karpat, tropiąc to, jak przestrzeń rezonuje z tożsamością człowieka.
- Rejestr intymny: dr Maniucha Bikont – śpiewaczka, etnolożka i dokumentalistka. Wniesie do rozmowy doświadczenie uważnego wydobywania z milczenia dawnych głosów kobiet Polesia jako lekcji budowania więzi poprzez pieśń.
- Rejestr tożsamościowy i emisyjny: Joanna i Mateusz Stępczakowie (Projekt SWOI) – terenowi dokumentaliści. Pokażą, jak za pomocą nowych mediów budować nowoczesny, magnetyczny komunikat i jak „nadawać” surowe wiejskie echo, by zyskało słyszalność w cyfrowym zgiełku.